Studio Życia

Żywienie pod okiem dietetyka

Anna Piekarczyk

Dietetyka kliniczna i Medycyna Żywienia

Leczenie żywieniowe w chorobach tkanki łącznej (kolagenozy): RZS, toczeń rumieniowaty układowy, młodzieńcze przewlekłe zapalenie stawów, zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa. Czy dieta roślinna może być skuteczna w wyciszaniu stanów zapalnych?

Leczenie żywieniowe w chorobach tkanki łącznej (kolagenozy): RZS, toczeń rumieniowaty układowy, młodzieńcze przewlekłe zapalenie stawów, zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa. Czy dieta roślinna może być skuteczna w wyciszaniu stanów zapalnych?

Tkanka łączna jest jedną z podstawowych tkanek w organizmie człowieka.  Znajduje się w bardzo wielu narządach m.in. w skórze, kościach, chrząstkach, płucach,  naczyniach krwionośnych, sercu, nerwach i wielu innych. Tkanka łączna ma duże zdolności regeneracyjne, a ponadto spaja inne tkanki, zapewnia podporę narządom,  chroni wrażliwe miejsca w ciele, stanowi ochronę dla organizmu przed antygenami.

Choroby tkanki łącznej (kolagenozy to dawne określenie na choroby układowe tkanki łącznej) wynikają ze zmian zapalnych spowodowanych najczęściej reakcją autoimmunologiczną. Oznacza to, że w przebiegu choroby komórki układu odpornościowego atakują tkanki własnego organizmu. Charakterystycznymi objawami chorób tkanki łącznej są bóle i obrzęki stawów, nadgarstków i stóp, sztywność poranna, postępująca deformacja i niestabilność stawów, również zmiany skórne, zaburzenia nastroju, uczucie stałego zmęczenia, osłabienie siły mięśniowej. Chorobom tkanki łącznej mogą towarzyszyć również powikłania ze strony układu sercowo-naczyniowego, oddechowego, nerek, także zmiany oczne. U osób z reumatoidalnym zapaleniem stawów występuje zwiększone ryzyko zawału, udaru mózgu, miażdżycy, niewydolności serca.

Choroby tkanki łącznej obejmują najczęściej:

  • Reumatoidalne zapalenie stawów
  • Młodzieńcze przewlekłe zapalenie stawów
  • Toczeń rumieniowaty układowy
  • Twardzina układowa
  • Łuszczycowe zapalenie stawów
  • Zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa
  • Rumień guzowaty
  • Choroby kości i chrząstek, np. osteoporoza

Przypuszcza się, że na rozwój choroby mogą mieć wpływ:

  • Uwarunkowania genetyczne
  • Niekiedy przebyta i niewyleczona infekcja (szczególnie gardła lub dróg moczowych, zakażenia bakteryjne)
  • Zmiany hormonalne (m.in. wahania stężeń estrogenów i androgenów, stosowanie środków antykoncepcyjnych)
  • Nagłe zmiany klimatu
  • Otyłość
  • Częste i długotrwałe działanie światła słonecznego (w przypadku tocznia)
  • Nieodpowiednia dieta: nadmierne spożywanie żywności przetworzonej, soli, cukrów prostych, produktów pochodzenia zwierzęcego, również dieta bogata w związki purynowe.
  • Silne przeżycia i emocje
  • Alergie i nietolerancje pokarmowe (np. nadwrażliwość na produkty o wysokiej zawartości histaminy)
  • Palenie papierosów

Leczenie żywieniowe, czyli co dokładnie?

Interwencja dietetyczna jest koniecznością, aby złagodzić dolegliwości bólowe oraz zmniejszyć ryzyko rozwoju choroby i dalszych powikłań. Dieta powinna dostarczać niezbędnych substancji potrzebnych do budowy i regeneracji struktur stawowych. Warto poznać korzyści wynikające ze stosowania diety roślinnej. Istnieje szereg badań, które ukazują, iż po wprowadzeniu diety śródziemnomorskiej u pacjentów z RZS nastąpiło zmniejszenie stanu zapalnego, sztywności porannej, bólów stawów oraz zaobserwowano wzrost sił witalnych.

Zmiana stylu życia, czyli co dokładnie należy wziąć pod uwagę?

  • Należy zadbać o produkty bogate w kwasy tłuszczowe omega-3 (tłuste ryby morskie, olej lniany, nasiona lnu), które zmniejszają stan zapalny, wpływają na poprawę ruchomości stawów oraz działają kardioprotekcyjnie.
  • Należy zmniejszyć spożywanie głównych źródeł kwasu arachidonowego, który sprzyja stanom zapalnym stawów (olej słonecznikowy, kukurydziany, tłuste mleko i jego przetwory, podroby, wędliny, tłuszcze zwierzęce, jaja).
  • Ograniczyć należy tłuszcze zwierzęce, ponieważ te utrudniają dostarczanie substancji odżywczych i  białka niezbędnych zresztą do budowy stawów. Co więcej, produkty pochodzenia zwierzęcego nie zawierają błonnika, dłużej pozostają w przewodzie pokarmowym, spowolniają procesy trawienia i narażają jelita na dłuższy kontakt z toksynami.
  • Rośliny strączkowe są również dobrym źródłem białka, a ponadto dobrym źródłem kwasu foliowego, magnezu, potasu, żelaza i cynku.
  • Ważnym składnikiem diety jest oliwa z oliwek, która ma właściwości przeciwutleniające i poprawia funkcjonowanie stawów.
  • Ograniczyć należy spożycie produktów bogatych w puryny: tłuste mięsa, podroby, szpinak, szczaw, rabarbar.
  • Wolne rodniki są lawinowo syntetyzowane w zmienionych chorobowo stawach. Dlatego dieta powinna obfitować w roślinne antyoksydanty, które będą niezwykle pomocne w eliminacji wolnych rodników. Warzywa i owoce powinny być spożywane na surowo lub krótko gotowane. Najwięcej cennych związków zawierają ciemne owoce jagodowe i zielone warzywa.
  • Flawonoidy z warzyw owoców mają także zdolność neutralizowania wolnych rodników. Z drugiej strony zwiększone spożycie niektórych flawonoidów jest skorelowane ze wzrostem ryzyka zachorowania na RZS. Z pokarmów bogatych we flawonoidy wzrost ryzyka zachorowania powodowała duża ilość białej kapusty i jabłek, dlatego na początku diety można z nich zrezygnować.
  • Korzystne są także organiczne związki siarki oraz kwercetyna i allicyna (cebula, czosnek), które ograniczają wytwarzanie prozapalnych leukotrienów i prostaglandyn.
  • Przyprawy również mają właściwości przeciwzapalne, a także przeciwbólowe. Należy w diecie uwzględnić zatem: kurkumę, imbir, miętę, goździki, anyż, chrzan, bazylię, majeranek. Unikaj przypraw ostrych: chilli, ostra papryka.
  • Mocna kawa, herbata oraz alkohol nasilają utratę wapnia, dlatego należy ograniczyć.
  • Toczącemu się procesowi zapalnemu w chorobach reumatycznych towarzyszy zwiększone stężenie histaminy w tkankach objętych procesem zapalnym. Dlatego zaleca się ograniczenie produktów o wysokiej zawartości histaminy takich jak: surowe i dojrzewające mięsa, czekolada, sery pleśniowe, sery długo dojrzewające, pomidory, cytrusy, mocna herbata, alkohol, drożdże.
  • Zaleca się stosowanie suplementacji z witamią D3 i zwiększenie ilości wapnia w diecie w celu zapobiegania osteoporozie (nabiał, jarmuż, migdały, figi, mak, produkty fortyfikowane w wapń).
  • Zaleca się wykluczenie z diety pokarmów alergizujących oraz wywołujących nietolerancje (najczęściej jest to: gluten, kukurydza, drób, mleko). Organizm zacznie produkować mniej autoprzeciwciał i kompleksów immunologicznych, czego skutkiem będzie zmniejszenie stanów zapalnych.
  • Produkty typu fast-food, chipsy, słodycze, zupki z torebek sprzyjają tworzeniu się wolnych rodników co destrukcyjnie wpływa na struktury stawowe.
  • Należy pić wodę mineralną niegazowaną lub lekko gazowaną, która wypłukuje szkodliwe substancje z organizmu. Zalecane są także słabe napary, herbaty owocowe oraz napary z ziół.
  • Posiłki niech będą objętościowo małe, ale często spożywane, o regularnych porach.
  • Unikanie sytuacji stresowych, nauka technik relaksacji i odprężenia.
  • Unikajmy wychłodzenia organizmu, dużego wysiłku fizycznego, gwałtownego odchudzania.
  • Zaleca się kąpiele solankowe i siarczkowe oraz ćwiczenia aerobowe dostosowane do choroby dla lepszego efektu leczenia chorób tkanki łącznej.

Podsumowując, choroby tkanki łącznej nieodpowiednio leczone, do tego brak aktywności fizycznej i dobrze prowadzonej diety przyczyniać się będą do zajęcia innych narządów i układów w organizmie, np. serca, płuc, nerek, układu nerwowego, itd.  Wiele badań wskazuje iż, dieta wegetariańska niskotłuszczowa wytłumia procesy reumatoidalnego zapalenia stawów. Dieta roślinna z założenia przeciwzapalna, z wyłączeniem lub chociażby dużym ograniczeniem białka pochodzenia zwierzęcego, bogata w nierafinowane węglowodany, ryby, owoce i warzywa może dawać ogromne korzyści i znacznie podnieść jakość życia pacjenta. Warto więc wprowadzić więcej warzyw i owoców do swojej diety, a każdą osobę z chorobą tkanki łącznej namawiam do wspomnianych w artykule zmian nawyków żywieniowych. Czytajcie o swojej chorobie, nie lekceważcie jej, edukujcie się, bo prawdziwa wiedza to znajomość przyczyn, a więc i możliwe zatrzymanie rozwoju choroby. :) Tego Wam życzę!

Ps. Co jakiś czas obiecuję wprowadzać na stronę poradni przykładowe jadłospisy dla osób z RZS oraz innymi chorobami tkanki łącznej. Bądźcie więc czujni:)

 

Bibliografia:

  • Żywienie człowieka zdrowego i chorego: Żywienie w chorobach tkanki łącznej; Bogna Grygiel-Górniak, Marian Grzymisławski, Wydawnictwo Naukowe PWN
  • Rola diety w reumatoidalnym zapaleniu stawów – przegląd systematyczny badań; Tomasz Tatara, Patrycja Snakowska; Med Rodz 2015; 2(18): 70-78; http://www.medrodzinna.pl/wp-content/uploads/2015/08/mr_2015_070-078.pdf
  • Rola histaminy w chorobach reumatycznych; Przemysław Rzodkiewicz, Elżbieta Wojtecka-Łukasik, Sławomir Maśliński; Reu ma to lo gia 2010; 48, 1: 49–53
  • Zasady żywienia w reumatoidalnym zapaleniu stawów u dzieci. Aleksandra Żyła-Pawlak; Współczesna dietetyka . - 2018, nr 18, s. 8-12 
  • Postępowanie dietetyczne w SLE; Monika Dudek; Współczesna dietetyka  7/2016.
  • Styl życia a RZS; Dr n. med. Magdalena SOKALSKA-JURKIEWICZ; Prof. dr hab. n. med. Piotr WILAND; Katedra i Klinika Reumatologii i Chorób Wewnętrznych UM we Wrocławiu ; https://www.przegladreumatologiczny.pl/styl_ycia_a_rzs
anna

Strona dla wszystkich zainteresowanych zdrowiem:

Doradca żywieniowy – konsultacje dietetyczne online

Doradca żywieniowy – konsultacje/dieta indywidualna z opieką dietetyka online


Posiłki dla pacjentów onkologicznych

Posiłki dla pacjentów onkologicznych

CardioDieta. Program żywienia w insulinooporności oraz chorobach układu krążenia.

Program żywienia w insulinooporności

Dietoterapia przy podwyższonym kwasie moczowym i dnie moczanowej

Dietoterapia przy podwyższonym kwasie moczowym i dnie moczanowej

Dieta niskohistaminowa

Dieta niskohistaminowa

Dietoterapia w chorobach żołądka i dwunastnicy

Dietoterapia w chorobach żołądka i dwunastnicy

Top lista

‘’Oponka’’ na brzuchu – lokalizacja ma znaczenie

Otyłość brzuszna (‘’typu jabłka’’) jest znacznie bardziej niebezpieczna niż tłuszcz skupiony na udach czy pośladkach. Tłuszcz, który zapewne czujesz pod skórą (jeśli to Ciebie dotyczy ten problem) znajduje się nie... czytaj więcej

Estrogeny – wróg i przyjaciel. Mają je kobiety i mają mężczyźni. Jak rozpoznać nadmiar u kobiet?

Estrogeny stanowią grupę żeńskich hormonów płciowych, wydzielanych przede wszystkim przez komórki pęcherzyków jajnikowych. Mają ogromny wpływ na kobiecość i jej fizjologię. Obecnie estrogenom przypisuje się coraz większe znaczenie... czytaj więcej

Zapiekana owsianka z jabłkami i bananem. Dzieci będą ją uwielbiać.

Przedstawiam zdrową, energetyczną propozycję na śniadanie. Trochę napiszę o często zapomnianej owsiance zanim podam przepis. Dobrze jest wiedzieć co się je :)

czytaj więcej

Dieta antyhistaminowa . Nietolerancja histaminy. I co właściwie wolno jeść?

Dzisiaj napiszę o histaminie. A to dlatego, że powoduje coraz częstsze dolegliwości u wielu osób.

Czasem można usłyszeć, że u kogoś po zjedzeniu owoców morza, ciemnej czekolady, żółtych serów, wypi... czytaj więcej

Jak odżywiać dzieci, aby były zdrowe i odporne na choroby.

Nigdy w  historii ludzkości nie było tylu chorujących młodych ludzi na stwardnienie rozsiane, toczeń rumieniowaty, reumatyzm, białaczkę, nowotwory. Lekarze, naukowcy, dietetycy biją na alarm i coraz częściej piszą o wpływie śmieciowego jedzenia na... czytaj więcej

Nadciśnienie u młodych osób. Czego warto uczyć się od starszych?

Obecnie dzieci i młodzież z krajów zachodnich padają w zatrważająco szybkim tempie ofiarami nadciśnienia tętniczego. Już nawet niewielkie nadciśnienie stwierdzone w dzieciństwie może doprowadzić do wielu poważnych chorób w przyszłości.czytaj więcej

ROZUMIEM Nasza strona używa pliki cookies aby umożliwić wysoki standard obsługi.
Jeżeli nadal chcesz korzystać z serwisu, musisz wyrazić na to zgodę. Możesz również zmienić ustawienia dotyczące cookies.